چندی پیش مقاله ای را از دیوید مک کلی لند رو مطالعه کردم که عنوانش " آزمون شایستگی بجای آزمون هوش (Testing for Competence Rather Than for Intelligence )" بود.

 

طرح واژه شایستگی اولين بار توسط  پروفسور مك کلی لند،روانشناس دانشگاه هاروارد، بود که  در سال 1973 درمجله روانشناسی امریکا در مقاله ای با عنوان «آزمون شايستگي به جاي آزمون هوش » نشان داد آزمون هوش پيش بيني کننده ضعيفي براي توفيق فرد در شغل است، از اين رو، او شايستگي ها را ملاک گزينش توصيه نمود. در گذشته و حال برای بررسی وضعیت فرد در مدارس و دانشگاه ها از آزمون هوش استفاده می شد که بر اساس آن هر فردی که از نمره هوش بالاتری برخوردارد، در پیشرفت تحصیلی موفق تر خواهد بود. یکی از اساتید روانشناس در سال 1940 دانشجویان خود را به سه گروه خیلی قوی ، متوسط و خیلی ضعیف تقسیم کرد. گروه اول دارای هوش بسیار بالا و نمرات درسی بالاتری بودند و دو گروه دیگر در رده پایین تری بودند. آن محقق بعد از 20 سال یعنی در سال 1960 این دانشجویان را بررسی کرد تا ببیند که این افراد در چه وضعیتی هستند. طبق آزمونهای هوش، پیش بینی می شد که افراد گروه اول که هوش بالاتری داشتند موفقتر خواهند بود و افراد گروه سوم هم احتمال بسیار زیاد در آینده شغلی موفق نخواهند بود چون در آزمون های هوش نمرات پایین تری داشتند. اما این محقق بعد از بررسی ها متوجه شد که در بسیار از مشاغل بزرگ و حساس مثل وکالت، مهندسی، فنی و تخصصی، هم افراد با هوش بالا و هم افراد با هوش پایین حضور داشتند. این نتیجه، اعتبار آزمون های هوش را زیر سوال می برد چون آزمون هوش، تعیین کننده خوبی برای موفقیت شغلی آینده فرد نبود.

 

مک کلی لند این عامل اثر گذار را قابلیت یا شایستگی (competence) عنوان کرد. به گفته وی، هوش و آزمون های هوش در پیش بینی رفتار در مدارس و دانشگاه ها خوب جواب داده چون این آزمونها ابعادی از انسان را می سنجیدند که در محیط دانشگاه بکار می رود و لزوما این ابزار در تغییر محیط مثلا در کار، دردی را دوا نمی کند. لذا نتیجه می گیرد : امتیازات هوش، نمی تواند موفقیت و عملکرد حرفه ای را به خوبی پیش بینی کند.

 

لازم است به تابع زیر توجه کنید:

 

 

موفقیت در شغل = هوش + دانش + ویژگی شخصیتی + رفتارها

 

 

همانطور که در تابع بالا می بینید، موفقیت در شغل صرفا داشتن هوش و دانش دانشگاهی نیست. متاسفانه در سازمانهای ایران، افرادی را استخدام می کنند که معمولا از دانشگاه معتبر فارغ التحصیل شده یا دارای هوش بالایی دارد یا آزمون استخدامی برگزار می کنند یا از طریق روابط سیاسی و ...

 

ما باید به سمت جذب نیروهایی باشیم که از شایستگی لازم برای تصدی شغل مورد نظر داشته باشد. یعنی

 

 مجموعه‌اي از رفتارها كه تركيب واحدي از دانش، مهارت، تواناييها و انگيزه‌ها را منعكس مي‌كند و با عملكرد در يك نقش سازماني مرتبط است.